Türkiye’nin Akdeniz kıyılarında denizel yerli olmayan “istilacı” türler: Ekolojik güvenlik perspektifinden bir analiz
Öz
Bu çalışma, ekolojik güvenlik merceğinden Türkiye’nin Doğu Akdeniz kıyılarında denizel yerli olmayan ve sahada istilacı olarak değerlendirilen balık türlerinin ekosistemler, ekonomi ve insan güvenliği üzerindeki etkilerini incelemektedir. Çok paydaşlı nitel tasarım benimsenmiş; Antalya, Mersin, Adana ve Hatay’ın kıyı ilçelerinde amaçlı ve kartopu örnekleme ile yönlendirilen yarı yapılandırılmış yöntem ve odak grup görüşmeleri ile katılımcı gözlemler yürütülmüştür. Veriler tematik içerik analiziyle çözümlenmiş; bulguların belediyeler, Sahil Güvenlik ve ilgili kurum kayıtlarıyla örtüşüp örtüşmediği sorgulanmıştır. Bulgular, ekolojik, ekonomik ve insan güvenliği başlıklarında sınıflandırılmaktadır. Bulgular, sığ kıyı habitatlarında ekosistem bütünlüğü ve trofik dinamiklerin zayıfladığını; küçük ölçekli balıkçılıkta av aracı hasarının artığını, av kompozisyonunun daha düşük değerli türlere kaydığını ve gelir kayıplarının yükseldiğini göstermektedir. Bunun yanında insan sağlığı farkındalığının yer yer yetersiz kaldığı; kamu kurumlarının izleme, kayıt ve teşvik mekanizmalarıyla müdahale ettiği gözlenmiştir. Akademisyenler arasında türleri şeytanlaştırmama uyarısı yapanların yanında aşırı avlanma, kirlilik, ısınan denizler gibi insan kaynaklı baskılara dikkat çekenler öne çıkmaktadır. Çalışmada sonuç olarak, önleyici, ekosistem temelli ve çok paydaşlı yönetişim gereksiniminin altı çizilmektedir.
Anahtar Kelimeler
Supporting Institution
Ethical Statement
References
- Akyol, O., & Ünal, V. (2016). First record of a Lessepsian migrant, Pomadasys stridens, from the Aegean Sea, Turkey. Acta Ichthyologica et Piscatoria, 46(1), 53–55. https://doi.org/10.3750/AIP2016.46.1.08
- Albano, P. G., Steger, J., Bošnjak, M., Dunne, B., Guifarro, Z., Turapova, E., Hua, Q., Kaufman, D. S., Rilov, G., & Zuschin, M. (2021). Native biodiversity collapse in the eastern Mediterranean. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences, 288(1942), 20202469. https://doi.org/10.1098/rspb.2020.2469
- Barnett, J. (2001). The meaning of environmental security: Ecological politics and security in the new world disorder. Zed Books.
- Bentur, Y., Altunin, S., Levdov, I., Golani, D., Spanier, E., Edelist, D., & Lurie, Y. (2018). The clinical effects of the venomous Lessepsian migrant fish Plotosus lineatus (Thunberg, 1787) in the Southeastern Mediterranean Sea. Clinical Toxicology, 56(10), 943 948. https://doi.org/10.1080/15563650.2017.1386308
- Biernacki, P., & Waldorf, D. (1981). Snowball sampling: Problems and techniques of chain referral sampling. Sociological Methods & Research, 10(2), 141–163. https://doi.org/10.1177/004912418101000205
- Bilecenoğlu, M., & Öztürk, B. (2018). Possible intrusion of Lagocephalus sceleratus (Gmelin, 1789) to the Turkish Black Sea coast. Journal of Black Sea/Mediterranean Environment, 24, 272–276.
- Bottacini, D., Pollux, B. J.A., Nijland, R., Jansen, P.A., Naguib, M., & Kotrschal, A. (2024). Lionfish (Pterois miles) in the Mediterranean Sea: A review of the available knowledge with an update on the invasion front. NeoBiota, 92, 233–257. https://doi.org/10.3897/neobiota.92.110442
- Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77 101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Ecology (Other) , Conservation and Biodiversity , Environmental Management (Other)
Journal Section
Research Article
Publication Date
February 28, 2026
Submission Date
October 24, 2025
Acceptance Date
January 9, 2026
Published in Issue
Year 2026 Volume: 43 Number: 1