Karadeniz’de hamsi (Engraulis encrasicolus) popülasyon dinamiği üzerine yapılmış çalışmaların (1985-2015) balıkçılık yönetimi açısından değerlendirilmesi

Sabri Bilgin; Çetin Sümer; Serdar Bektaş; Hasan Hüseyin Satılmış; Recep Bircan

doi:10.12714/egejfas.2016.33.2.12

EN TR

Karadeniz’de hamsi (Engraulis encrasicolus) popülasyon dinamiği üzerine yapılmış çalışmaların (1985-2015) balıkçılık yönetimi açısından değerlendirilmesi

Abstract

Öz: : Bu çalışmada, hamsi (Engraulis encrasicolus) üzerine 1985 yılından günümüze son 30 yılda yapılan popülasyon dinamiği çalışmalarından elde edilen sonuçlar değerlendirilmiş ve Karadeniz’de hamsi balıkçılık yönetim sisteminin oluşturulmasına katkı sağlamak amaçlanmıştır. Araştırmalarda sunulan av kompozisyonu, büyüme parametreleri, yaşlardaki ortalama boy değerleri, genel ortalama boy değerleri, ölüm oranları ve işletme oranları av sezonlarına ve beş yıllık periyotlara göre değerlendirilmiştir. Cinsi olgunluğa ulaşmamış sıfır yaşındaki bireylerin av içerisindeki oranı ortalama %27,4±3,6 (n = 26 çalışma) olup, bu oran 1985 – 1990 için %32,7±9,04 (n = 7 çalışma), 1990 – 1995 için %39,6±7,76 (n = 5 çalışma), 1995 – 2000 için %24,2±3,56 (n = 7 çalışma), 2000 – 2005 için %14,5±4,55 (n = 5 çalışma) ve 2005 – 2010 için ise %22,1±21,1 (n = 2 çalışma) şeklinde tespit edilmiştir. Sıfır yaşındaki bireylerin beş yıllık dönemlerdeki oranları arasındaki istatistiki fark önemsiz bulunmuştur (one-way ANOVA, P = 0,2256). von Bertalanffy büyüme denklemi (VBBD) parametrelerinden asimptotik boy (L∞) değeri 14,1 – 23,5 cm arasında (ortalama: 17,0±0,38 cm), büyüme katsayısı (K) değeri ise 0,139 – 0,920 yıl-1 arasında (ortalama: 0,331 ±0,031 yıl-1) tespit edilmiştir. VBBD Lt = 17,0±0,4(1 – e-0,331±0,031(t+2,344±0,233) şeklinde (n = 26 çalışma) hesaplanmıştır. L∞ ve K değerleri arasında K = 1105,3L∞-2,8958 (r2 = 0,6224, n = 26) şeklinde (P < 0,05), doğal ölüm oranı (M) ile K arasında ise M = 0,7171K0,3073 (r2 = 0,2982; n = 26) şeklinde (P < 0,05) bir ilişki tespit edilmiştir. Bu denklemlerin regresyon katsayıları istatistiki olarak sıfırdan farklı bulunmuştur (P < 0,05). Hamsinin, L∞ ve Lmaximum boy değerinin %60-70’lik oranına bir yaşındayken hızlı bir şekilde büyüyerek ulaştığı tespit edilmiştir. Hamsinin yıllık ölüm oranını (Z), balıkçılık ölüm oranının (F) forse ettiği ve işletme oranın (E) ise 1985 – 1990 döneminden 2000 – 2005 dönemine kadar sürekli bir artış gösterdiği ve optimum değerin üzerinde olduğu (E > 0,5; F > M) belirlenmiştir. Hamsi stokunun devamlılığı ve en yüksek ürünü elde etmek için yıllık av miktarı ve av çabasının kontrol altına alınması, hamsi stok belirleme çalışmaları neticesinde kota uygulamasına geçilmesi ve Karadeniz’de hamsi balıkçılık yönetim sisteminin oluşturulması önerilmiştir.

Anahtar kelimeler: Yaş, büyüme, ölüm oranları, balıkçılık yönetimi, Karadeniz, Türkiye

Öz

Bu çalışmada, hamsi (Engraulis encrasicolus) üzerine 1985 yılından günümüze son 30 yılda yapılan popülasyon dinamiği çalışmalarından elde edilen sonuçlar değerlendirilmiş ve Karadeniz’de hamsi balıkçılık yönetim sisteminin oluşturulmasına katkı sağlamak amaçlanmıştır. Araştırmalarda sunulan av kompozisyonu, büyüme parametreleri, yaşlardaki ortalama boy değerleri, genel ortalama boy değerleri, ölüm oranları ve işletme oranları av sezonlarına ve beş yıllık periyotlara göre değerlendirilmiştir. Cinsi olgunluğa ulaşmamış sıfır yaşındaki bireylerin av içerisindeki oranı ortalama %27,4±3,6 (n = 26 çalışma) olup, bu oran 1985 – 1990 için %32,7±9,04 (n = 7 çalışma), 1990 – 1995 için %39,6±7,76 (n = 5 çalışma), 1995 – 2000 için %24,2±3,56 (n = 7 çalışma), 2000 – 2005 için %14,5±4,55 (n = 5 çalışma) ve 2005 – 2010 için ise %22,1±21,1 (n = 2 çalışma) şeklinde tespit edilmiştir. Sıfır yaşındaki bireylerin beş yıllık dönemlerdeki oranları arasındaki istatistiki fark önemsiz bulunmuştur (one-way ANOVA, P = 0,2256). von Bertalanffy büyüme denklemi (VBBD) parametrelerinden asimptotik boy (L∞) değeri 14,1 – 23,5 cm arasında (ortalama: 17,0±0,38 cm), büyüme katsayısı (K) değeri ise 0,139 – 0,920 yıl-1 arasında (ortalama: 0,331 ±0,031 yıl-1) tespit edilmiştir. VBBD Lt = 17,0±0,4(1 – e-0,331±0,031(t+2,344±0,233) şeklinde (n = 26 çalışma) hesaplanmıştır. L∞ ve K değerleri arasında K = 1105,3L∞-2,8958 (r2 = 0,6224, n = 26) şeklinde (P < 0,05), doğal ölüm oranı (M) ile K arasında ise M = 0,7171K0,3073 (r2 = 0,2982; n = 26) şeklinde (P < 0,05) bir ilişki tespit edilmiştir. Bu denklemlerin regresyon katsayıları istatistiki olarak sıfırdan farklı bulunmuştur (P < 0,05). Hamsinin, L∞ ve Lmaximum boy değerinin %60-70’lik oranına bir yaşındayken hızlı bir şekilde büyüyerek ulaştığı tespit edilmiştir. Hamsinin yıllık ölüm oranını (Z), balıkçılık ölüm oranının (F) forse ettiği ve işletme oranın (E) ise 1985 – 1990 döneminden 2000 – 2005 dönemine kadar sürekli bir artış gösterdiği ve optimum değerin üzerinde olduğu (E > 0,5; F > M) belirlenmiştir. Hamsi stokunun devamlılığı ve en yüksek ürünü elde etmek için yıllık av miktarı ve av çabasının kontrol altına alınması, hamsi stok belirleme çalışmaları neticesinde kota uygulamasına geçilmesi ve Karadeniz’de hamsi balıkçılık yönetim sisteminin oluşturulması önerilmiştir

Anahtar Kelimeler

Yaş, büyüme, ölüm oranları, balıkçılık yönetimi, Karadeniz, Türkiye

References

Ağırbaş, E., Seyhan, K., Kasapoğlu, N., Feyzioğlu, M., Üstündağ, E., & Eruz, C. (2010). Recent changes of the Turkish anchovy fishery in the black sea with special reference to climate change. Journal of Environmental Protection and Ecology, 11(4): 1495 - 1503.
Akoğlu, E. (2013). Nonlinear dynamics of the Black Sea ecosystem and its response to anthropogenic and climate variations. PhD thesis, Marine Biology and Fisheries Middle East Technical University Institute of Marine Sciences, Mersin, Turkey, 126 pp.
Anonim, (2012). Notification No. 3/1 regulating commercial fisheries. Ministry of Food, Agriculture and Livestock, Fisheries and Aquaculture Directorate General. SUR-COOP Fisheries Central Cooperative Association, Positive Printing, Ankara, 112 p.
Avşar, D. (2005). Fisheries biology and population dynamics. Adana: Nobel press.
Bat, L., Şahin, F., Satılmış, H.H., Üstün, F., Birinci-Özdemir, Z., Kıdeys, A.E., & Shulman, G.E. (2007). The changed ecosystem of the black sea and its impact on anchovy fisheries (in Turkish with English abstract). Journal of FisheriesSciences.com, 1(4):191-227. doi: 10.3153/jfscom.2007024
Bilgin, S. (2006). Evaluated of anchovy, Engraulis encrasicolus (L., 1758), fishing (1985-2005 fishing seasons) Turkish coast (Black Sea) in respect to fisheries biology (in Turkish with English abstract). Erciyes University, Journal of Science and Technology, 22(1 – 2): 213 – 222.
Bilgin, S., Samsun, N., Samsun, O., & Kalaycı, F. (2006). Estimation of population parameters of anchovy, Engraulis encrasicolus L. 1758, at 2004-2005 fishing season in the Middle Black Sea, using length frequency analysis methods (in Turkish with English abstract). Ege Journal of Fisheries and Aquatic Sciences, 23(1/3): 359 – 364.
Bilgin, S., Taşçı, B., & Bal, H. (2013). Sexual seasonal growth of the European anchovy (Engraulis encrasicolus) caught by mid-water trawl and purse seine in the southern Black Sea. Journal of the Marine Biological Association of the United Kingdom, 93(2): 333 – 339. doi:10.1017/S0025315412000732

Bingel, F., & Gücü, A.C. (2010). Black Sea anchovy and stock (determination) studies. In O. Ak, M. Dağtekin (Eds)., National Workshop on Anchovy, Sustainable Fishing Workshop 2010 (pp. 38-57). Trabzon, Turkey: Proceedings Book.
Birkun A., Jr. (2002). Interactions between cetaceans and fisheries in the Black Sea. In: G. Notarbartolo di Sciara (Ed.), Cetaceans of the Mediterranean and Black Seas: state of knowledge and conservation strategies. A report to the ACCOBAMS Secretariat, 2002 (pp. 11), Section 10. Monaco.
Chashchin, A.K. (1996). The Black Sea populations of anchovy. Scientia Marina, 60 (Supl. 2): 219 - 225.
Çelikkale, M.S., Ünsal, S., Durukanoğlu, H.F., Karaçam, H., Düzgüneş, E., Okumuş, İ., Seyhan, K., Özmen, G., Dinçer, A.C., Özer, N.P., Köse, S., Kılıç, C., Demirel, & O., Candeğer, A.F. (1988). Determination of biology and stock of dolphin species in the Black Sea (in Turkish with English abstract). Ministry of food, agriculture and livestock, No: D.S.86.101.010.1, 80 pp
Düzgüneş, E., & Karaçam, H. (1989). Investigation of some population parameters and growth caharacteristics of anchovy (Engraulis encrasicolus L., 1758) in the Black Sea (in Turkish with English abstract). Doğa, Turk Zooloji D.C., 13(2): 77 - 83.
Erkoyuncu, İ. (1995). Fisheries biology and population dynamics, Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi Press.
Erkoyuncu, İ., & Özdamar, E. (1989). Estimation of the age, size and sex composition and growth parameters of Anchovy Engraulis encrasicolus (L) in the Black Sea. Fisheries Research, (7): 41-247.
Genç, Y., Ak, O., Başçınar, N.S., Dağtekin, M., Erbay, M., & Atılgan, E. (2010). Non-target catch rates and population parameters of anchovy (Engraulis encrasicolus (L., 1758)) caught 2009 - 2010 fishing season in the Eastern Black Sea (in Turkish with English abstract). In O. Ak, M. Dağtekin (Eds)., National Workshop on Anchovy, Sustainable Fishing Workshop 2010 (pp. 58-64). Trabzon, Turkey: Proceedings Book.
GFCM, (2013). Joint GFCM-BSC Workshop on IUU fishing in the Black Sea. BSC Headquarters 2013 (58 p), Istanbul, Turkey.
Gözler, A.M., & Çiloğlu, E. (1998). A study on some population parameters of anchovy (Engraulis encrasicolus L., 1758) caught 1997- 1998 fishing season off Rize-Hopa (in Turkish with English abstract). Eastern Anatolia Region III. Symposium on Fisheries 1998 (pp. 373-382). Erzurum, Turkey. Proceedings Book.
Hammer, Ø., Harper, D.A.T., & Ryan, P.D. (2001). PAST: Paleontological Statistics Software Package for Education and Data Analysis. Palaeontologia Electronica, 4: 9.
Karaçam, H., & Düzgüneş, E. (1990). Age, growth and meat yield of European Anchovy (Engraulis encrasicolus L.,1758) in the Black Sea. Fisheries Research, 9(2): 181-186.
Kayalı, E. (1998). A study on the biological characteristics of anchovy (Engraulis encrasicolus, L., 1758) and horse mackerel (Trachurus mediterranues) in the Eastern Black Sea ecosystem. M.Sc Thesis, Black Sea Technical University, Institute of Science and Technology, Department of Fisheries Technology Engineering, 238 p, Trabzon, Turkey.
Kideys, A.E. (1994). Recent dramatic changes in the Black Sea ecosystem: The reason for the sharp decrease in Turkish anchovy fisheries. Journal of Marine Systems, 5: 171-181. doi: 10.1016/0924-7963(94)90030-2
Kideys, A.E., Gordina, A.D., Bingel, F., & Niermann, U. (1999). The effect of environmental conditions on the distribution of eggs and larvae of anchovy (Engraulis encrasicolus, L.) in the Black Sea. ICES Journal of Marine Science, 56: 58–64. doi: 10.1006/jmsc.1999.0605
Lisovenko, L.A., & Andrianov, D.P. (1996). Reproductive biology of anchovy (Engraulis encrasicolus ponticus Alexandrov 1927) in the Black Sea. Scientia Marina, 60 (2): 209 – 218.
Mutlu, C. (1994). A study on the some population characteristics of anchovy (Engraulis encrasicolus, L., 1758) in the Eastern Black Sea. M.Sc Thesis, Black Sea Technical University, Institute of Science and Technology, Department of Fisheries Technology Engineering, 44 p, Trabzon, Turkey.
Mutlu, C. (2000). population characteristics and implementation of analytical methods for the prediction of the stock quantity of anchovy (Engraulis encrasicolus Linnaeus, 1758) in the Eastern Black Sea. PhD Thesis, Black Sea Technical University, Institute of Science and Technology, Department of Fisheries Technology Engineering, 112 p, Trabzon, Turkey.
Özdamar, E., Khiara, K., Sakuramato, K., & Erkoyuncu, İ. (1994). Variation in the population structure of European Anchovy, Engraulis encrasicolus L.
Özdamar, E., Samsun, O., & Erkoyuncu, İ. (1995). Estimation of population parameter of anchovy (Engraulis encrasicolus L.) caught 1994-1995 fishing season in the Black Sea (in Turkish with English abstract). Ege Journal of Fisheries and Aquatic Sciences, 12(1-2): 135 - 144.
Öztürk. B., & Öztürk, A.A., (2005). Biodiversity of the Black Sea: The threat and the future. In: N. Miyazaki, Z. Adel, K. Ohwada (eds.) Mankind and Oceans. United Nation University Press, 2005 (pp. 155-171). Tokyo, Japan: Proceedings Book.
Öztürk, B., Keskin, Ç., & Engin, S. (2011). Some remarks on the catches of anchovy, Engraulis encrasicolus (Linnaeus, 1758), in Georgian waters by Turkish fleet between 2003 and 2009. J. Black Sea/Mediterranean Environment, 17(2): 145-158.
Prodanov, K., Mikhailov, K., Daskalov, G., Maxim, C., Chashchin, A., Arkhipov, A., Shlyakhov, V., & Ozdamar, E. (1997). Environmental management of fish resources in the Black Sea and their rational exploitation. Studies and Reviews. General Fisheries Council for the Mediterranean, No: 68, Rome, FAO, 178 p.
Sağlam, N.E., & Sağlam, C. (2013). Age, growth and mortality of anchovy Engraulis encrasicolus in the south-eastern region of the Black Sea during the 2010–2011 fishing season. Journal of the Marine Biological Association of the United Kingdom, 93: 2247-2255. doi:10.1017/S0025315413000611
Samsun, O., Samsun, N., & Karamollaoğlu, A.C. (2004). Age, growth and mortality rates of the European anchovy (Engraulis encrasicolus L. 1758) in the Turkish Black Sea Coast. Turkish Journal of Veterinary and Animal Sciences, 28(5): 901 – 910.
Samsun, O., Samsun, N., Kalayci, F., & Bilgin, S. (2006). A study on recent variations in the population structure of European anchovy (Engraulis encrasicolus L., 1758) in the Southern Black Sea. Ege Journal of Fisheries and Aquatic Sciences, 23(3 – 4): 301 – 306.
Satilmis, H.H., Gordina, A.D., Bat, L., Bircan, R., Culha, M., Akbulut, M., & Kideys, A.E. (2003). Seasonal distribution of fish eggs and larvae off sinop (the southern Black Sea) in 1999-2000. Acta Oecologica, 24: S275–S280.
Shiganova, T.A., Mirzoyan, Z.A., Studenikina, E.A., Volovik, S.P., Siokou-Frangou, I., Zervoudaki, S., Christou, E.D., Skirta, A.Y., & Dumont, H.J. (2001). Population development of the invader ctenopore Mnemiopsis leidyi, in the Black Sea and in other seas of the Mediterranean basin. Marine Biology, 139: 431-445. doi: 10.1007/s002270100554
Slastenenko, E. (1955-1956). Black Sea basin fish. İstanbul: Meat and Fish Authority General Directorate Press.
Somers, I.F. (1988). On a seasonally oscillating growth function. Fishbyte, 6(1): 8 - 11.
Snedecor, G.W & Cochran, W.G. (1989). Statistical methods, Iowa: Iowa State University Press.
Şahin, C., Akın, Ş., Hacımurtazaoğlu, N., Mutlu, C., & Verep, B. (2008). The stock parameter of anchovy (Engraulis encrasicolus) population on the coasts of the eastern Black Sea: reason and implications in declining of anchovy population during the 2004 – 2005 and 2005 – 2006 fishing seasons. Fresenius Environmental Bulletin, 17(12b): 2159 – 2169.
Taylor, C.C. (1958). Cod growth and temperature. J.Cons. int. Explor. Mer, 23(3): 366 - 370.
TUİK (2013). Turkey Fisheries Statistics. https://biruni.tuik.gov.tr/medas/ (09.02.2016).
Ulman, A.,Bekişoğlu, Ş., Zengin, M., Kunudsev, S., Ünal, V., Mathews, C., Harper, S., Zeller, D., & Pauly, D. (2013). From bonito to anchovy: a reconstruction of Turkey’s marine fisheries catches (1950-2010). Mediterranean Marine Science, 14 (2): 309-342. doi: 10.12681/mms.414
Ünsal, N. (1989). Determination of small landing size and age - length - weight relationships of anchovy, Engraulis encrasicolus (L. 1758) in the Black Sea (in Turkish with English abstract). Istanbul University Journal of Fisheries, 3(1–2): 17 – 28.
Von Bertalanffy, L. (1951). Metabolic types and growth types. The American Naturalist, LXXXV 821, 111-117.Løkkeborg, S. & Pina, T. (1997). Effects of setting time setting direction and soak time on longline catch rates. Fisheries Research, 32 (1): 213-222. doi: 10.1016/S0165-7836(97)00070-2

Details

Primary Language

English

Subjects

-

Journal Section

-

Authors

Sabri Bilgin

Çetin Sümer

Serdar Bektaş

Hasan Hüseyin Satılmış

Recep Bircan

Publication Date

May 15, 2016

Submission Date

May 15, 2016

Acceptance Date

-

Published in Issue

Year 2016 Volume: 33 Number: 2

DOI

https://doi.org/10.12714/egejfas.2016.33.2.12

IZ

https://izlik.org/JA92NW58ZK

Cite

RIS / Bibtex

APA

Bilgin, S., Sümer, Ç., Bektaş, S., Satılmış, H. H., & Bircan, R. (2016). Karadeniz’de hamsi (Engraulis encrasicolus) popülasyon dinamiği üzerine yapılmış çalışmaların (1985-2015) balıkçılık yönetimi açısından değerlendirilmesi. Ege Journal of Fisheries and Aquatic Sciences, 33(2), 169-182. https://doi.org/10.12714/egejfas.2016.33.2.12

Cited By

Weight - Length Relationships (WLRs) of Anchovy, Engraulis encrasicolus with the Evaluation of Overfishing Effects on the Slope (b) in the Black Sea (Turkey)

Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences

https://doi.org/10.35229/jaes.726961

Optimal sustainable fishery management of the Black Sea anchovy with food chain modeling framework

Natural Resource Modeling

https://doi.org/10.1111/nrm.12253

Karadeniz'de 2013-2014 Av Sezonunda Avlanan Hamsinin (Engraulis encrasicolus) Büyümesinin ve Ölüm Oranlarının Farklı Modellerle Belirlenmesi

Acta Aquatica Turcica

https://doi.org/10.22392/actaquatr.693367

Karadeniz’de Avlanan Hamsi Balığı, Engraulis encrasicolus, Etinin Amino Asit İçeriğinin LCMS/MS Kullanılarak Tespiti

Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi

https://doi.org/10.30910/turkjans.471272

Understanding the Impact of Environmental Variability on Anchovy Overwintering Migration in the Black Sea and its Implications for the Fishing Industry

Frontiers in Marine Science

https://doi.org/10.3389/fmars.2017.00275